σελφ σερβις - Σταύρος Λυγερός: Εποχή τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών

Δευτέρα, 9 Δεκεμβρίου 2019

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Λιανεμπόριο

Σταύρος Λυγερός: Εποχή τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών

29 Ιανουαρίου 2019 | 09:30 Γράφει ο Νικόλας   Παπαδημητρίου Topics: Διεθνή,Συνέντευξεις-Πρόσωπα

Σταύρος Λυγερός

«Τόσο η ελληνική όσο και η ελληνοκυπριακή πλευρά, που βλέπουν να δημιουργούνται για πρώτη φορά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ευνοϊκότεροι όροι για την προώθηση των συμφερόντων τους, οφείλουν να υπερβούν τις εμμονικές αγκυλώσεις, να μη μένουν παρατηρητές και να διαμορφώσουν ενεργά μια σύγχρονη εθνική στρατηγική, που να αξιοποιεί τις συγκλίσεις ετερογενών συμφερόντων προς ικανοποίηση των δικών τους», επισημαίνει ό έμπειρος πολιτικός και διπλωματικός αναλυτής, κ. Σταύρος Λυγερός, που διατηρεί τον ιστότοπο καθημερινής ενημέρωσης και αναλύσεων κύρους SLpress.gr.

Ξεκινώντας τη συζήτηση με μια δέσμη προβληματισμών μας για την κατάσταση στα Βαλκάνια σήμερα, ο κ. Σταύρος Λυγερός σχολίασε: «Στα Βαλκάνια, μετά τη εμπόλεμη δεκαετία του ‘90 και τη φάση σχετικής ηρεμίας που ακολούθησε, εκδηλώνονται μια χαμηλής έντασης ενεργοποίηση των αντιθέσεων και προθέσεις κλεισίματος μετώπων. Σε ό,τι μας αφορά, η άτυπη διαπραγμάτευση Βελιγραδίου-Πρίστινα, για τις ανταλλαγές εδαφών μεταξύ Σερβίας και Κοσυφοπεδίου, δεν μας επηρεάζει σε αντίθεση με το Μακεδονικό και τις ελληνοαλβανικές σχέσεις».

    σελφ σέρβις: Ποιο είναι κατά την άποψή σας το μέλλον της Συμφωνίας των Πρεσπών;

Σταύρος Λυγερός: Η Συμφωνία των Πρεσπών έχει δημιουργήσει μεγάλο πολιτικό ρήγμα στην ελληνική κοινωνία. Είναι μειονότητα όσοι πιστεύουν ότι καλώς έγινε. Πέρα από το παιχνίδι της κοινοβουλευτικής αριθμητικής, που θα το δούμε όταν έρθει η Συμφωνία προς κύρωση στη Βουλή, κανένας δεν θέλει να διαιωνίζονται ενεργά μέτωπα στις σχέσεις με τους γείτονές μας σαν αυτό. Αλλά το ζητούμενο είναι να κλείσει με εθνικά επωφελείς όρους και κυρίως με βάση την πραγματικότητα της περιοχής. Κι αυτό παραμένει ζητούμενο. Δεν το καλύπτει η Συμφωνία. Ένα από τα επιχειρήματα της κυβέρνησης είναι ότι αυτό το μέτωπο έπρεπε να κλείσει, προκειμένου να αφοσιωθούμε στην ανάσχεση της τουρκικής επεκτατικής πίεσης στα ανατολικά μας σύνορα. Αυτό είναι μεν σωστό, αλλά με την προϋπόθεση μιας εθνικά επωφελούς συμφωνίας, πράγμα που δεν συντρέχει στο Μακεδονικό, με προφανή κίνδυνο η Τουρκία, επικαλούμενη τις «ελαστικότητές» του, να απαιτεί αύριο παραχωρήσεις στα εθνικά μας συμφέροντα πέρα από κάθε λογική.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι το μέτωπο αυτό έπρεπε να κλείσει, γιατί το απαιτούν οι Αμερικάνοι. Είναι ακριβές ότι όλοι οι δυτικοί θέλουν μια συμφωνία, ώστε το γειτονικό κράτος να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και προοπτικά στην ΕΕ, προκειμένου να σφραγιστεί έτσι η περιοχή των Βαλκανίων έναντι της ρωσικής επιρροής. Αλλά το σοβαρότατο πλεονέκτημα, που έδωσε εξαρχής η διαπραγμάτευση στη Ελλάδα, εφόσον κρατά το κλειδί της εισόδου του κράτους των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, παίχτηκε επιπόλαια. Διότι οι δυτικοί δεν ενδιαφέρονται για το περιεχόμενο της συμφωνίας όσο για την υπογραφή της. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είχαν λόγους να πιέσουν ιδιαίτερα την Αθήνα για παραχωρήσεις. Οι πιέσεις τους, αντίθετα, ασκήθηκαν πολλαπλάσια στον Ζάεφ, που είναι το «δικό τους παιδί», υποχρεώνοντας και τους Αλβανούς να συνασπιστούν μαζί του χάριν της Συμφωνίας.

Διπλωματικό Βατερλό και τοξική η Συμφωνία
Ένα άλλο επιχείρημα είναι ότι με τη Συμφωνία τελειώνουμε με το άγος για εμάς της αναγνώρισης της γειτονικής χώρας με το όνομα Μακεδονία από 120 και πλέον χώρες. Αυτό είναι σωστό, αλλά αν βάραινε ως ήδη λυμένο εν τοις πράγμασι το θέμα, δεν θα χρειαζόταν η συμφωνία μας επ’ αυτού για την ένταξη της γείτονος στο ΝΑΤΟ. Το γεγονός ότι τα Σκόπια υποχρεώθηκαν να διαπραγματευτούν με την Αθήνα, σημαίνει ότι το σχετικό επιχείρημα ευσταθεί μεν σ’ ένα βαθμό, αλλά η βάση του δεν ήταν αποφασιστικής σημασίας. Συνεπώς η διαπραγμάτευση, ενώ έγινε υπό όρους απόλυτα ευμενείς για την Ελλάδα, το αποτέλεσμα ήταν αναντίστοιχο για τα συμφέροντά της. Κι ο λόγος είναι ότι ξεκινήσαμε τη διαπραγμάτευση –για την ακρίβεια: ο Κοτζιάς κι οι στενοί συνεργάτες του, όχι η ελληνική διπλωματία– απολύτως εσφαλμένα, με γνώμονα την αντίληψη Νίμιτς του 2008, δηλαδή στη βάση μιας εντελώς διαφορετικής συγκυρίας, που έλεγε «αυτοί σας δίνουν το κρατικό όνομα, μια σύνθετη ονομασία-εσείς τους δίνετε την ταυτότητα». Και δυστυχώς αυτό έγινε, δηλαδή έξω από τη λογική των σημερινών διαπραγματευτικών συσχετισμών, πράγμα που καθιστά τη Συμφωνία των Πρεσπών διπλωματικό Βατερλό για την Ελλάδα.

Δεν συντάχθηκα ποτέ με όσους έλεγαν «μήτε Μακεδονία μήτε παράγωγα», κι αυτό διότι η Μακεδονία των νεοτέρων χρόνων είναι μια πολυεθνική περιοχή, οπότε καμία εθνότητα δεν δικαιούται να μονοπωλεί εθνικά το γεωγραφικό όρο. Το μέρος δεν μπορεί να σφετερίζεται το όλον. Συνεπώς η αλληλουχία «Μακεδονία-μακεδονικό έθνος-μακεδονική γλώσσα» είναι εκτός πραγματικότητας. Μπορεί η εξωτερική πολιτική να μην ασκείται με γνώμονα την εθνολογία και τη γλωσσολογία, αλλά ούτε μακεδονική γλώσσα υπάρχει ούτε μακεδονικό έθνος ούτε ιθαγένεια και ταυτότητα. Η Συμφωνία των Πρεσπών, λοιπόν, αντί να επισφραγίσει την πραγματικότητα της περιοχής, επινοεί μια λύση των προβλημάτων, που τα επανεισάγει, όπως επιβεβαίωσε κιόλας η ρητορική του Ζάεφ. Ακόμα και το όνομα Βόρεια Μακεδονία, που από άποψη γεωγραφίας είναι σωστό, αλλά ως όρος είναι ιστορικά φορτισμένος, επειδή παραπέμπει σε διαμελισμένα κράτη, θα ήταν αποδεκτό, αν η ιθαγένεια, η γλώσσα, η ταυτότητα ήταν βορειομακεδονικές. Αυτό δεν έγινε, άρα η λύση είναι τοξική και τις επιπτώσεις της θα τις βρίσκουμε μπροστά μας.

Ο ανθελληνισμός «πουλάει» στην Αλβανία

    σ. σ.: Γιατί η ελληνοαλβανική συμφωνία δεν τελεσφόρησε και γιατί αυτή η ένταση πάλι στις σχέσεις του αλβανικού κράτους με την Ελλάδα και τους Έλληνες εν γένει; Τι προοιωνίζεται το 2019 στις ελληνοαλβανικές σχέσεις;

Σ. Λ.: Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις ήταν πάντα ιδιόρρυθμες κι αυτό γιατί ο ανθελληνισμός «πουλάει» πολιτικά στην Αλβανία για λόγους ιστορικούς και βάσει του συνδρόμου της απειλής, υποτίθεται, του μεγάλου έναντι του μικρού. Ο Ράμα, λοιπόν, παίζει αυτό το «χαρτί» δυνατά. Κι ενώ επί υπουργίας Κοτζιά είχαμε φτάσει, υποτίθεται, στον επίλογο μιας συνολικής συμφωνίας, η αλβανική πλευρά ζητά περισσότερα, επικαλείται ότι δεν υπάρχει συνταγματικό δικαστήριο κ.λπ., ενόσω προέκυψε και η εμβληματική εκτέλεση Κατσίφα. Διότι περί αυτού πρόκειται, αφού, ενόσω ο ίδιος δεν σκότωσε, όταν βγήκε να παραδοθεί άοπλος στις αρχές, τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ. Στο μεταξύ, δημεύονται από το αλβανικό κράτος κοντά στο ενάμιση εκατομμύριο στρέμματα περιουσίες Βορειοηπειρωτών μειονοτικών στη Χιμάρα και στις παραθαλάσσιες περιοχές... Όλα αυτά εντάσσονται στο πλαίσιο μιας χρόνιας κακοπιστίας και τριβής των σχέσεων του αλβανικού κράτους με το ελληνικό, που εξελίσσεται με αυξομειώσεις.

Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις είναι σε φάση έντασης παρότι η ελληνική πλευρά αποφεύγει να αντιδρά, ρίχνοντας λάδι στη φωτιά. Τα Τίρανα αυτό το εκλαμβάνουν ως αδυναμία και μας προκαλούν χάριν κυρίως του εσωτερικού πολιτικού παιχνιδιού.

Ξεκινώντας τη συζήτηση με μια δέσμη προβληματισμών μας για την κατάσταση στα Βαλκάνια σήμερα, ο κ. Σταύρος Λυγερός σχολίασε: «Στα Βαλκάνια, μετά τη εμπόλεμη δεκαετία του ‘90 και τη φάση σχετικής ηρεμίας που ακολούθησε, εκδηλώνονται μια χαμηλής έντασης ενεργοποίηση των αντιθέσεων και προθέσεις κλεισίματος μετώπων. Σε ό,τι μας αφορά, η άτυπη διαπραγμάτευση Βελιγραδίου-Πρίστινα, για τις ανταλλαγές εδαφών μεταξύ Σερβίας και Κοσυφοπεδίου, δεν μας επηρεάζει σε αντίθεση με το Μακεδονικό και τις ελληνοαλβανικές σχέσεις».

    σελφ σέρβις: Ποιο είναι κατά την άποψή σας το μέλλον της Συμφωνίας των Πρεσπών;

Σταύρος Λυγερός: Η Συμφωνία των Πρεσπών έχει δημιουργήσει μεγάλο πολιτικό ρήγμα στην ελληνική κοινωνία. Είναι μειονότητα όσοι πιστεύουν ότι καλώς έγινε. Πέρα από το παιχνίδι της κοινοβουλευτικής αριθμητικής, που θα το δούμε όταν έρθει η Συμφωνία προς κύρωση στη Βουλή, κανένας δεν θέλει να διαιωνίζονται ενεργά μέτωπα στις σχέσεις με τους γείτονές μας σαν αυτό. Αλλά το ζητούμενο είναι να κλείσει με εθνικά επωφελείς όρους και κυρίως με βάση την πραγματικότητα της περιοχής. Κι αυτό παραμένει ζητούμενο. Δεν το καλύπτει η Συμφωνία. Ένα από τα επιχειρήματα της κυβέρνησης είναι ότι αυτό το μέτωπο έπρεπε να κλείσει, προκειμένου να αφοσιωθούμε στην ανάσχεση της τουρκικής επεκτατικής πίεσης στα ανατολικά μας σύνορα. Αυτό είναι μεν σωστό, αλλά με την προϋπόθεση μιας εθνικά επωφελούς συμφωνίας, πράγμα που δεν συντρέχει στο Μακεδονικό, με προφανή κίνδυνο η Τουρκία, επικαλούμενη τις «ελαστικότητές» του, να απαιτεί αύριο παραχωρήσεις στα εθνικά μας συμφέροντα πέρα από κάθε λογική.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι το μέτωπο αυτό έπρεπε να κλείσει, γιατί το απαιτούν οι Αμερικάνοι. Είναι ακριβές ότι όλοι οι δυτικοί θέλουν μια συμφωνία, ώστε το γειτονικό κράτος να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και προοπτικά στην ΕΕ, προκειμένου να σφραγιστεί έτσι η περιοχή των Βαλκανίων έναντι της ρωσικής επιρροής. Αλλά το σοβαρότατο πλεονέκτημα, που έδωσε εξαρχής η διαπραγμάτευση στη Ελλάδα, εφόσον κρατά το κλειδί της εισόδου του κράτους των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, παίχτηκε επιπόλαια. Διότι οι δυτικοί δεν ενδιαφέρονται για το περιεχόμενο της συμφωνίας όσο για την υπογραφή της. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είχαν λόγους να πιέσουν ιδιαίτερα την Αθήνα για παραχωρήσεις. Οι πιέσεις τους, αντίθετα, ασκήθηκαν πολλαπλάσια στον Ζάεφ, που είναι το «δικό τους παιδί», υποχρεώνοντας και τους Αλβανούς να συνασπιστούν μαζί του χάριν της Συμφωνίας.

Διπλωματικό Βατερλό και τοξική η Συμφωνία
Ένα άλλο επιχείρημα είναι ότι με τη Συμφωνία τελειώνουμε με το άγος για εμάς της αναγνώρισης της γειτονικής χώρας με το όνομα Μακεδονία από 120 και πλέον χώρες. Αυτό είναι σωστό, αλλά αν βάραινε ως ήδη λυμένο εν τοις πράγμασι το θέμα, δεν θα χρειαζόταν η συμφωνία μας επ’ αυτού για την ένταξη της γείτονος στο ΝΑΤΟ. Το γεγονός ότι τα Σκόπια υποχρεώθηκαν να διαπραγματευτούν με την Αθήνα, σημαίνει ότι το σχετικό επιχείρημα ευσταθεί μεν σ’ ένα βαθμό, αλλά η βάση του δεν ήταν αποφασιστικής σημασίας. Συνεπώς η διαπραγμάτευση, ενώ έγινε υπό όρους απόλυτα ευμενείς για την Ελλάδα, το αποτέλεσμα ήταν αναντίστοιχο για τα συμφέροντά της. Κι ο λόγος είναι ότι ξεκινήσαμε τη διαπραγμάτευση –για την ακρίβεια: ο Κοτζιάς κι οι στενοί συνεργάτες του, όχι η ελληνική διπλωματία– απολύτως εσφαλμένα, με γνώμονα την αντίληψη Νίμιτς του 2008, δηλαδή στη βάση μιας εντελώς διαφορετικής συγκυρίας, που έλεγε «αυτοί σας δίνουν το κρατικό όνομα, μια σύνθετη ονομασία-εσείς τους δίνετε την ταυτότητα». Και δυστυχώς αυτό έγινε, δηλαδή έξω από τη λογική των σημερινών διαπραγματευτικών συσχετισμών, πράγμα που καθιστά τη Συμφωνία των Πρεσπών διπλωματικό Βατερλό για την Ελλάδα.

Δεν συντάχθηκα ποτέ με όσους έλεγαν «μήτε Μακεδονία μήτε παράγωγα», κι αυτό διότι η Μακεδονία των νεοτέρων χρόνων είναι μια πολυεθνική περιοχή, οπότε καμία εθνότητα δεν δικαιούται να μονοπωλεί εθνικά το γεωγραφικό όρο. Το μέρος δεν μπορεί να σφετερίζεται το όλον. Συνεπώς η αλληλουχία «Μακεδονία-μακεδονικό έθνος-μακεδονική γλώσσα» είναι εκτός πραγματικότητας. Μπορεί η εξωτερική πολιτική να μην ασκείται με γνώμονα την εθνολογία και τη γλωσσολογία, αλλά ούτε μακεδονική γλώσσα υπάρχει ούτε μακεδονικό έθνος ούτε ιθαγένεια και ταυτότητα. Η Συμφωνία των Πρεσπών, λοιπόν, αντί να επισφραγίσει την πραγματικότητα της περιοχής, επινοεί μια λύση των προβλημάτων, που τα επανεισάγει, όπως επιβεβαίωσε κιόλας η ρητορική του Ζάεφ. Ακόμα και το όνομα Βόρεια Μακεδονία, που από άποψη γεωγραφίας είναι σωστό, αλλά ως όρος είναι ιστορικά φορτισμένος, επειδή παραπέμπει σε διαμελισμένα κράτη, θα ήταν αποδεκτό, αν η ιθαγένεια, η γλώσσα, η ταυτότητα ήταν βορειομακεδονικές. Αυτό δεν έγινε, άρα η λύση είναι τοξική και τις επιπτώσεις της θα τις βρίσκουμε μπροστά μας.

Ο ανθελληνισμός «πουλάει» στην Αλβανία

    σ. σ.: Γιατί η ελληνοαλβανική συμφωνία δεν τελεσφόρησε και γιατί αυτή η ένταση πάλι στις σχέσεις του αλβανικού κράτους με την Ελλάδα και τους Έλληνες εν γένει; Τι προοιωνίζεται το 2019 στις ελληνοαλβανικές σχέσεις;

Σ. Λ.: Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις ήταν πάντα ιδιόρρυθμες κι αυτό γιατί ο ανθελληνισμός «πουλάει» πολιτικά στην Αλβανία για λόγους ιστορικούς και βάσει του συνδρόμου της απειλής, υποτίθεται, του μεγάλου έναντι του μικρού. Ο Ράμα, λοιπόν, παίζει αυτό το «χαρτί» δυνατά. Κι ενώ επί υπουργίας Κοτζιά είχαμε φτάσει, υποτίθεται, στον επίλογο μιας συνολικής συμφωνίας, η αλβανική πλευρά ζητά περισσότερα, επικαλείται ότι δεν υπάρχει συνταγματικό δικαστήριο κ.λπ., ενόσω προέκυψε και η εμβληματική εκτέλεση Κατσίφα. Διότι περί αυτού πρόκειται, αφού, ενόσω ο ίδιος δεν σκότωσε, όταν βγήκε να παραδοθεί άοπλος στις αρχές, τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ. Στο μεταξύ, δημεύονται από το αλβανικό κράτος κοντά στο ενάμιση εκατομμύριο στρέμματα περιουσίες Βορειοηπειρωτών μειονοτικών στη Χιμάρα και στις παραθαλάσσιες περιοχές... Όλα αυτά εντάσσονται στο πλαίσιο μιας χρόνιας κακοπιστίας και τριβής των σχέσεων του αλβανικού κράτους με το ελληνικό, που εξελίσσεται με αυξομειώσεις.

Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις είναι σε φάση έντασης παρότι η ελληνική πλευρά αποφεύγει να αντιδρά, ρίχνοντας λάδι στη φωτιά. Τα Τίρανα αυτό το εκλαμβάνουν ως αδυναμία και μας προκαλούν χάριν κυρίως του εσωτερικού πολιτικού παιχνιδιού.


Ενοχλήσεις ακάνθων

    σ. σ.: Τι σημαίνει για τον αλβανικό εθνικισμό η δημιουργία στρατού στο Κόσοβο και τι κινδύνους εγκυμονεί για την περιοχή; Σε τι πλαίσιο εγγράφονται τώρα οι αλβανοτουρκικές σχέσεις σε όσα μας αφορούν;

Σ. Λ.: Το Κόσοβο προσπαθεί να γίνει κανονικό κράτος και να μπει σε διαδικασία πολιτικής σύγκλισης με την Αλβανία. Αυτό δεν ανακλά στις ελληνοαλβανικές σχέσεις ούτε μέλλει να τις επηρεάσει. Απλώς ο Ράμα «πουλάει» στους Αλβανούς την εικόνα ότι «κάνει καλά τους Έλληνες», λες κι η Ελλάδα επιβουλεύεται την Αλβανία. Αυτό παράγει μια κλιμακούμενη ένταση, χωρίς φυσικά να τίθεται θέμα απειλής. Ούτε η Αλβανία ούτε τα Σκόπια είναι σε θέση να μας απειλήσουν στρατιωτικά. Λειτουργούν σαν αγκάθια και τις ενοχλήσεις τους θα τις αισθανόμαστε και στο μέλλον.

Ακόμα και οι ειδικές σχέσεις των Τιράνων με την Άγκυρα είναι ενταγμένες στη λογική μιας διαρκούς παρενοχλητικής έντασης με την Ελλάδα, προκειμένου η Αλβανία να δείχνει κάτι περισσότερο απ’ ό,τι είναι στους συσχετισμούς δυνάμεων της περιοχής. Πάντως ο Ράμα, ενώ τα πήγαινε πολύ καλά με την Άγκυρα, κρατά πλέον αποστάσεις λόγω της έντασης στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Συμπερασματικά, αν και η Ελλάδα έχει διευκολύνει την Αλβανία και στην ένταξή της στο ΝΑΤΟ και σε βήματα προενταξιακά στην ΕΕ, χωρίς κανένα αντάλλαγμα, αντί κινήσεις καλής θελήσεως εκ μέρους της έχουμε προκλήσεις κι ενοχλήσεις, αλλά όχι μεγαλύτερης σημασίας απ’ αυτή που έχουν, δηλαδή σαν αγκάθια.

    σ. σ.: Η ρωσική εξωτερική πολιτική πώς μέλλει να επηρεάσει τα πράγματα στα Βαλκάνια;

Σ. Λ.: Η Ρωσία δεν θέλει να τεθεί εκτός Βαλκανίων, όπως επιδιώκει η Δύση. Γι’ αυτό αντιτάχθηκε στη Συμφωνία των Πρεσπών, όχι με ενδιαφέρον για το ονοματολογικό και τα συμπαρομαρτούντα, αλλά γιατί η συμφωνία είναι το εισιτήριο για την ένταξη της γειτονικής χώρας στο ΝΑΤΟ. Αλλά οι Ρώσοι πια δεν μπορούν να κάνουν πολλά πράγματα στα Βαλκάνια.

Η σωτήρια ένταση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις

    σ. σ.: Πώς βλέπετε να εξελίσσονται οι σχέσεις μας με τον τόσο αντιφατικό και στρατηγικά αμφίθυμο ανατολικό γείτονά μας, την Τουρκία;

Σ. Λ.: Παρακολουθώντας την τελευταία μείζονα φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων από το ‘73 και την κλιμάκωση των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο, επισημαίνω ότι τα τελευταία χρόνια, που η χώρα μας βρέθηκε στα γόνατα λόγω των μνημονίων, η Τουρκία έζησε μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, πράγμα που επιδείνωσε το συσχετισμό δυνάμεων εις βάρος μας σε όλα τα επίπεδα –οικονομικό, στρατιωτικό και πολιτικό. Κι ενώ τα πράγματα έτειναν σε δυσμενέστατες εξελίξεις για τα ελληνικά συμφέροντα, προέκυψε η κρίση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Πρέπει να πω εν συνόψει τα βασικά για την πολιτική εξέλιξη της Τουρκίας και των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, προκειμένου να κατανοηθεί η επίδρασή τους στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Όταν, λοιπόν, το φθινόπωρο του 2002 το κόμμα του Ερντογκάν ανέλαβε την κυβερνητική εξουσία στην Τουρκία, η Δύση θεώρησε αυτό το ήπιο ισλαμοδημοκρατικό κόμμα και ρεύμα ό,τι καλύτερο για τη στρατηγική της, οπότε η Τουρκία προβαλλόταν ως πρότυπο για όλες τις μουσουλμανικές χώρες. Στο μεταξύ, ως το 2012 μαινόταν ένας άτυπος εμφύλιος πόλεμος στο εσωτερικό της, μεταξύ του βαθέως κεμαλικού κράτους και των νεο-οθωμανών του Ερντογκάν. Με τη βοήθεια της Δύσης, του δικτύου Γκιουλέν που είχε διαβρώσει τους μηχανισμούς του κράτους και τη στήριξη των Τούρκων της ενδοχώρας ο Ερντογκάν επικράτησε των κεμαλιστών και τους εξάρθρωσε. Έτσι τελείωσε η μακρά μεταπολίτευση από το κεμαλικό στο νεο-οθωμανικό καθεστώς. Ωστόσο, από το 2013 εξελίχθηκε μια νέα ενδοτουρκική σύγκρουση, τώρα στους κόλπους των νικητών. Στο πλαίσιό της ο Ερντογκάν άνοιξε τα χαρτιά του, σε ό,τι αφορά τα σχέδια όχι μόνο ισλαμοποίησης της Τουρκίας, αλλά και διεκδίκησής της τής ηγεμονίας στο μουσουλμανικό κόσμο, οπότε άρχισε να αυτονομείται από τη Δύση. Οι ΗΠΑ τότε προσπάθησαν να τον επαναφέρουν στο δυτικό μαντρί, προειδοποιώντας τον με την έρευνα για τη διαφθορά του καθεστώτος Ερντογκάν, με εργαλείο το κύκλωμα Γκιουλέν, πράγμα που προκάλεσε έναν νέο ενδοτουρκικό εμφύλιο, μεταξύ τώρα των δύο πρώην συμμάχων, Ερντογκάν-Γκιουλέν, με τελική φάση το αποτυχημένο πραξικόπημα των γκιουλενιστών και παλιών κομματιών του συστήματος, με την παρότρυνση προφανώς των ΗΠΑ. Ο Ερντογκάν όχι μόνο επιβίωσε, αλλά με το κύμα διώξεων που εξαπέλυσε, ξήλωσε όλα τα δυτικά δίκτυα κάθε είδους απ’ την Τουρκία, οδηγώντας στο τέλος της μια δεύτερη μεταπολίτευση –από το νεο-οθωμανικό στο ερντογκανικό καθεστώς.

Το χάσμα δεν γεφυρώνεται
Τι αύξησε την ένταση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: Αφενός το ότι οι ΗΠΑ στον ανταγωνισμό τους με τη Ρωσία στο συριακό έπαιξαν το «χαρτί» του κουρδικού και αφετέρου ο εναγκαλισμός του Ερντογκάν με τον Πούτιν, επειδή πιστεύει πως οι Αμερικανοί τον έχουν προγράψει. Οι ΗΠΑ, βέβαια, δεν έχουν παραιτηθεί από την προσπάθεια να επαναφέρουν την Τουρκία στο δυτικό μαντρί, αλλά εφόσον η αμερικανοτουρκική ένταση έχει πια «προσωπικό» χαρακτήρα για τους Τούρκους, με την έννοια ότι υπονομεύεται ως προσωποπαγές το καθεστώς Ερντογκάν, το χάσμα δεν μπορεί να γεφυρωθεί. Δεν νομίζω ότι τα πράγματα θ’ αλλάξουν το 2019. Μένει να δούμε τι θα κάνουν οι Αμερικανοί, έχοντας ακούσει από τον Ερντογκάν όσα δεν άκουσαν ούτε από τους σοβιετικούς, μετά το κεφαλοκλείδωμα στην τουρκική λίρα, μετά το παιχνίδι κυρώσεων και τουρκικών υποχωρήσεων στην περίπτωση του πάστορα Μπράνσον κ.λπ. Εφόσον, όμως, το χάσμα δεν γεφυρώνεται, οι Αμερικανοί υποχρεώνονται στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων.


Χώρα πρώτης γραμμής η Ελλάδα για τη Δύση

    σ. σ.: Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα και τα συμφέροντά της;

Σ. Λ.: Στο μεταπολεμικό δυτικό σύστημα η Τουρκία ήταν χώρα πρώτης γραμμής, λόγω θέσεως στο υπογάστριο της ΕΣΣΔ και εποπτείας στη Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα ήταν χώρα δεύτερης γραμμής ως συνδετικός κρίκος της Τουρκίας με τη Δύση. Η διάταξη αυτή, ενώ παραμένει ως έχει μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, αμφισβητείται τώρα από τη διολίσθηση της Τουρκίας στη ρωσική αγκαλιά, οπότε η Ελλάδα αναδεικνύεται ντε φάκτο σε χώρα πρώτης γραμμής για τη Δύση. Τούτο ήδη ανακλά δυνατά στα τριμερή τρίγωνα συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή μεταξύ Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου και τώρα Ελλάδας-Κύπρου-Ιορδανίας. Αυτά τα τρίγωνα γεωπολιτικού χαρακτήρα, με τη σύμπτωση της ανακάλυψης ενεργειακών αποθεμάτων στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, αποκτούν για τις ΗΠΑ και γεωοικονομική σημασία, προάγοντας σε βαρύνοντα άξονα του στρατηγικού πλέγματος συνεργασιών τον άξονα Ελλάδας-Κύπρου και αφήνοντας έξω την Τουρκία.

Στην υπό διαμόρφωση νέα γεωπολιτική πραγματικότητα η Τουρκία προσπάθησε να εμποδίσει το ενεργειακό πρόγραμμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι Αμερικανοί δεν της το επέτρεψαν. Τον περασμένο Φεβρουάριο εμπόδισε τη γεώτρηση της ιταλικής ENI στο Οικόπεδο 3 της κυπριακής ΑΟΖ. Δεν το τόλμησε στην γεώτρηση της ExxonMobil στο Οικόπεδο 10. Να δούμε, αν θα το τολμήσει στην επικείμενη την άνοιξη γεώτρηση της γαλλικής Total, ενόσω οι γάλλοι έχουν προειδοποιήσει ότι δεν θα την ανεχτούν. Πιθανώς δε η ΕΝΙ θα συμπράξει με την Total, «αγοράζοντας» προστασία από το γαλλικό κράτος.

Οι Τούρκοι γαυγίζουν, αλλά δεν μπορούν να δαγκώσουν
Όλα αυτά δείχνουν ότι οι Τούρκοι γαυγίζουν, αλλά δεν μπορούν να δαγκώσουν. Το μόνο που τους μένει είναι, πρώτον, να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν ένα τετελεσμένο –το προσπάθησαν, βγάζοντας το Barbaros για έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ, αλλά, έστω κι αν οι Κύπριοι δεν μπόρεσαν να το αποτρέψουν, τετελεσμένο δεν δημιουργήθηκε. Και δεύτερον, να στείλουν ένα γεωτρύπανο για γεώτρηση νότια στην κυπριακή ΑΟΖ, σ’ ένα από τα οικόπεδα που δεν έχει δοθεί ακόμα άδεια έρευνας κι εκμετάλλευσης από την Κυπριακή Δημοκρατία. Δεδομένου ότι η Τουρκία στα εν λόγω εγχειρήματά της είναι εκτός του διεθνούς δικαίου, καμία εταιρεία δεν αναλαμβάνει για λογαριασμό της γεωτρήσεις. Γι’ αυτό τις αναλαμβάνει η ίδια. Έχει άραγε την τεχνική δυνατότητα; Θα το δούμε. Στο μεταξύ, η Κυπριακή Δημοκρατία κατά πάσα πιθανότητα θα αδειοδοτήσει τα εναπομείναντα προς αδειοδότηση οικόπεδα της ΑΟΖ της, πράγμα που συναρτάται με τα αναμενόμενα τώρα αποτελέσματα των γεωτρήσεων της ExxonMobil, τα οποία, απ’ ό,τι φαίνεται, φέρνουν μαντάτα για ένα γιγαντιαίο κοίτασμα. Αν είναι έτσι, το παιχνίδι επιδεινώνεται για τους Τούρκους.

Προφανώς κανείς δεν θα πολεμήσει για λογαριασμό των ελληνικών συμφερόντων, αν αμφισβητηθούν στρατιωτικά από την Τουρκία, αλλά και μόνο η υπόσταση του στρατηγικού πλέγματος συνεργασιών την αποτρέπει από κάτι τέτοιο. Πολύ περισσότερο φρονώ ότι ο Ερντογκάν πιστεύει πως έχει λόγους να φοβάται πως ένα θερμό επεισόδιο με την Ελλάδα, θα έδινε στις ΗΠΑ την ευκαιρία να παρέμβουν και να τον ανατρέψουν.

Αλλαγή προτεραιοτήτων των ΗΠΑ στην περιοχή

    σ. σ.: Στο κυπριακό περιμένουμε κάποιες εξελίξεις;

Σ. Λ.: Όταν τα πράγματα εξελίσσονται όπως περιέγραψα, είναι αστείο να συνεχίζονται οι δικοινοτικές διαπραγματεύσεις βάσει της λογικής του αμερικανόπνευστου Σχεδίου Ανάν, δηλαδή της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, αφού σε λίγο και οι ίδιοι οι Αμερικανοί θα λένε «ευτυχώς που δεν πέρασε το Σχέδιο Ανάν», λαμβανομένης υπόψιν της εύνοιάς του για τα τουρκικά συμφέροντα. Γενικά η αμερικανική εξωτερική πολιτική διέρχεται μια φάση αλλαγής προτεραιοτήτων και ιεραρχήσεων στα της ευρύτερης περιοχής, τόσο αργή όσο η στροφή ενός τάνκερ. Είναι ορατή, οι κραδασμοί της είναι αισθητοί, μένει να ολοκληρωθεί. Σημειωτέον ότι η πολιτική Τραμπ, που σε πολλά αντιτίθεται στο αμερικανικό κατεστημένο, ειδικά στα της περιοχής μας ταυτίζεται με τις θέσεις του.

Ζούμε σε εποχή τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών. Τόσο η ελληνική όσο και η ελληνοκυπριακή πλευρά, που βλέπουν να δημιουργούνται για πρώτη φορά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ευνοϊκότεροι όροι για την προώθηση των συμφερόντων τους, οφείλουν να υπερβούν τις εμμονικές αγκυλώσεις, να μη μένουν παρατηρητές και να διαμορφώσουν ενεργά μια σύγχρονη εθνική στρατηγική, που να αξιοποιεί τις συγκλίσεις ετερογενών συμφερόντων προς ικανοποίηση των δικών τους.

σελφ σερβις (T. 490)
« 1 2 3 »
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Αγορά

Τεχνολογία

Τρόφιμα/Ποτά

Ενέργεια/Περιβάλλον

Μεταφορές/Logistics

Εκπαίδευση

Υγεία/Ομορφιά

Ευρωπαϊκή Ένωση

©2019 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778

ATCOM PRODUCTION