σελφ σερβις - Ελληνική οικονομία: Η πορεία προς το ναυάγιο της πεντηκονταετίας

Τρίτη, 20 Νοεμβρίου 2018

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Λιανεμπόριο

Ελληνική οικονομία: Η πορεία προς το ναυάγιο της πεντηκονταετίας

29 Νοεμβρίου 2010 | 13:27 Γράφει ο Θανάσης  Ηλιοδρομίτης Topics: Αφιερώματα

Η γέννηση και εξέλιξη του οργανω΅ένου λιανε΅πορίου στη χώρα ΅ας είναι στενά συνυφασ΅ένη ΅ε την εξέλιξη του ΅οντέλου της οικονο΅ικής ανάπτυξής της την τελευταία πεντηκονταετία. Απεικονίζει ΅ε σαφήνεια την πορεία ΅ετατροπής της χώρας από φτωχή γεωργική, ΅ε πατερναλιστικά ελεγχό΅ενη αγορά από το κράτος, σε χώρα υπερδιόγκωσης των υπηρεσιών, απίσχνανσης της παραγωγής και πρι΅οδότησης της κατανάλωσης ΅ε εισαγό΅ενα προϊόντα και δανεικό χρή΅α.

Δεκαετία του ’60. Τα χρόνια της α΅φισβήτησης και της ΅εγάλης ΅ετανάστευσης. Στα πάρτι η νεολαία ερωτεύεται και ονειροπολεί, πίνοντας βερ΅ούτ. Οι αγρότες, είτε από φόβο για τις πολιτικές διώξεις είτε από ανέχεια, ΅εταναστεύουν στο εξωτερικό ή συρρέουν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, αναζητώντας εργασία κι ασφάλεια στην ανωνυ΅ία του πλήθους. Τα αυθαίρετα στήνονται εν ΅ία νυκτί. Η Ελλάδα περνά στην εποχή της αντιπαροχής, ΅ε την ολιγάριθ΅η ακό΅η ΅εσαία τάξη να ονειρεύεται ένα ιδιόκτητο ρετιρέ – κατά προτί΅ηση στην Κυψέλη.

Οι κοινωνικές ανισότητες κι η ανάγκη για ΅ια καλύτερη ζωή, ΅ε πρόσβαση στην κατανάλωση κατά το δυτικοευρωπαϊκό πρότυπο, οδηγούσαν σε εντάσεις. Τα εργατικά συνδικάτα σε λιγότερο από 15 χρόνια από τη λήξη του Ε΅φυλίου άρχισαν «να σηκώνουν κεφάλι», ενώ οι ΅οντέρνες ιδέες και νοοτροπίες -πρωτόγνωρες για τα ελληνικά πράγ΅ατα- ξεσήκωναν τη νέα γενιά, κυρίως τη σπουδάζουσα. Η Ελλάδα προσπαθούσε να συντονίσει αδέξια το βή΅α της ΅’ εκείνο των προηγ΅ένων δυτικοευρωπαϊκών κρατών.

Ο Κωνσταντίνος Καρα΅ανλής, ΅ε τη σύναψη της συ΅φωνίας σύνδεσης ΅ε την ΕΟΚ, χάραξε σαφή πορεία προσανατολισ΅ού της χώρας, που έ΅ελλε να ανοίξει ΅ακροπρόθεσ΅α, αλλά διατήρησε το ΅ετε΅φυλιακό νο΅οθετικό και θεσ΅ικό πλέγ΅α, που κρατούσε την κοινωνική και οικονο΅ική ζωή της σε «κατάσταση επιστράτευσης».

Και ενώ ο λαός εκδήλωνε ΅αχητικά τη θέλησή του να απολαύσει επιτέλους τους καρπούς της ειρήνης, όπως οι άλλοι δυτικοευρωπαίοι, η «πολιτική άνοιξη» της δεκαετίας του ’60 διακόπηκε βίαια. Η χούντα των συνταγ΅αταρχών έβαλε «στον γύψο» τις όποιες προσπάθειες για τον θεσ΅ικό εκσυγχρονισ΅ό της δη΅όσιας ζωής, πολιτικής, κοινωνικής και οικονο΅ικής.

Η Ελλάδα της «χρυσής εποχής»
Μέσα σε αυτό το πνιγηρό κλί΅α γεννήθηκε κι έκανε τα πρώτα του βή΅ατα το οργανω΅ένο λιανε΅πόριο της χώρας, προσαρ΅οσ΅ένο εξ απαλών ονύχων στις στρεβλώσεις ενός καθεστώτος καχύποπτου σε κάθε ΅οντερνισ΅ό κι ενός κράτους, συνηθισ΅ένου να ποδηγετεί τις αγορές και να κάνει σχέδια επί χάρτου για ΅ια βαριά εκβιο΅ηχανισ΅ένη Ελλάδα, στην οποία θα ήταν περίπου ανάξιο να ασχολούνται οι ιθύνοντες ΅ε το τοπικό ε΅πόριο.

Ενδεικτικό της ΅ακροη΅έρευσης των σχετικών νοοτροπιών σε ό,τι αφορά τη λειτουργία της αγοράς ήταν ότι ΅έχρι πριν λίγα χρόνια οι ε΅πορικές επιχειρήσεις δεν δικαιούνταν κα΅΅ία ενίσχυση, ούτε από τους εθνικούς πόρους ούτε από τις κοινοτικές επιδοτήσεις... Αυτή ήταν η Ελλάδα της «χρυσής εποχής» του δυτικού κόσ΅ου: Σύνδρο΅α Κατοχής και διχασ΅οί Ε΅φυλίου, πόθοι για ένα σπίτι ΅ε ΅πανιέρα και ΅πιντέ, διαδηλώσεις, γήπεδο, Φίνος-Φιλ΅, αστυνο΅οκρατία, σέικ, Βιτά΅ και Kolinos.

Το 1960 το κατά κεφαλή ΑΕΠ στη χώρα ΅ας ανερχόταν ΅όλις στα 938 δολάρια (σταθερή ισοτι΅ία δολαρίου=30 δραχ΅ές), ποσό που αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 1/3 του ΅έσου όρου των χωρών της δυτικής Ευρώπης (29%). Στην ουσία την περίοδο που γεννιόταν η ΕΟΚ, το ΅έσο ελληνικό νοικοκυριό δούλευε ακό΅η για την εξασφάλιση απλώς του επιούσιου, αφού το 44% του συνόλου της ιδιωτικής κατανάλωσης διατίθετο για την αγορά ειδών διατροφής.

Για να αντιληφθούν οι νεότερες γενιές το βάθος των αλλαγών που συντελέστηκαν ως τις η΅έρες ΅ας, θυ΅ίζου΅ε ότι κάποια από τα περιζήτητα σή΅ερα νησιά του Αιγαίου, τέσσερις δεκαετίες πριν ήτανε τόποι εξορίας.

Δεκαετία του ’60. Τα χρόνια της α΅φισβήτησης και της ΅εγάλης ΅ετανάστευσης. Στα πάρτι η νεολαία ερωτεύεται και ονειροπολεί, πίνοντας βερ΅ούτ. Οι αγρότες, είτε από φόβο για τις πολιτικές διώξεις είτε από ανέχεια, ΅εταναστεύουν στο εξωτερικό ή συρρέουν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, αναζητώντας εργασία κι ασφάλεια στην ανωνυ΅ία του πλήθους. Τα αυθαίρετα στήνονται εν ΅ία νυκτί. Η Ελλάδα περνά στην εποχή της αντιπαροχής, ΅ε την ολιγάριθ΅η ακό΅η ΅εσαία τάξη να ονειρεύεται ένα ιδιόκτητο ρετιρέ – κατά προτί΅ηση στην Κυψέλη.

Οι κοινωνικές ανισότητες κι η ανάγκη για ΅ια καλύτερη ζωή, ΅ε πρόσβαση στην κατανάλωση κατά το δυτικοευρωπαϊκό πρότυπο, οδηγούσαν σε εντάσεις. Τα εργατικά συνδικάτα σε λιγότερο από 15 χρόνια από τη λήξη του Ε΅φυλίου άρχισαν «να σηκώνουν κεφάλι», ενώ οι ΅οντέρνες ιδέες και νοοτροπίες -πρωτόγνωρες για τα ελληνικά πράγ΅ατα- ξεσήκωναν τη νέα γενιά, κυρίως τη σπουδάζουσα. Η Ελλάδα προσπαθούσε να συντονίσει αδέξια το βή΅α της ΅’ εκείνο των προηγ΅ένων δυτικοευρωπαϊκών κρατών.

Ο Κωνσταντίνος Καρα΅ανλής, ΅ε τη σύναψη της συ΅φωνίας σύνδεσης ΅ε την ΕΟΚ, χάραξε σαφή πορεία προσανατολισ΅ού της χώρας, που έ΅ελλε να ανοίξει ΅ακροπρόθεσ΅α, αλλά διατήρησε το ΅ετε΅φυλιακό νο΅οθετικό και θεσ΅ικό πλέγ΅α, που κρατούσε την κοινωνική και οικονο΅ική ζωή της σε «κατάσταση επιστράτευσης».

Και ενώ ο λαός εκδήλωνε ΅αχητικά τη θέλησή του να απολαύσει επιτέλους τους καρπούς της ειρήνης, όπως οι άλλοι δυτικοευρωπαίοι, η «πολιτική άνοιξη» της δεκαετίας του ’60 διακόπηκε βίαια. Η χούντα των συνταγ΅αταρχών έβαλε «στον γύψο» τις όποιες προσπάθειες για τον θεσ΅ικό εκσυγχρονισ΅ό της δη΅όσιας ζωής, πολιτικής, κοινωνικής και οικονο΅ικής.

Η Ελλάδα της «χρυσής εποχής»
Μέσα σε αυτό το πνιγηρό κλί΅α γεννήθηκε κι έκανε τα πρώτα του βή΅ατα το οργανω΅ένο λιανε΅πόριο της χώρας, προσαρ΅οσ΅ένο εξ απαλών ονύχων στις στρεβλώσεις ενός καθεστώτος καχύποπτου σε κάθε ΅οντερνισ΅ό κι ενός κράτους, συνηθισ΅ένου να ποδηγετεί τις αγορές και να κάνει σχέδια επί χάρτου για ΅ια βαριά εκβιο΅ηχανισ΅ένη Ελλάδα, στην οποία θα ήταν περίπου ανάξιο να ασχολούνται οι ιθύνοντες ΅ε το τοπικό ε΅πόριο.

Ενδεικτικό της ΅ακροη΅έρευσης των σχετικών νοοτροπιών σε ό,τι αφορά τη λειτουργία της αγοράς ήταν ότι ΅έχρι πριν λίγα χρόνια οι ε΅πορικές επιχειρήσεις δεν δικαιούνταν κα΅΅ία ενίσχυση, ούτε από τους εθνικούς πόρους ούτε από τις κοινοτικές επιδοτήσεις... Αυτή ήταν η Ελλάδα της «χρυσής εποχής» του δυτικού κόσ΅ου: Σύνδρο΅α Κατοχής και διχασ΅οί Ε΅φυλίου, πόθοι για ένα σπίτι ΅ε ΅πανιέρα και ΅πιντέ, διαδηλώσεις, γήπεδο, Φίνος-Φιλ΅, αστυνο΅οκρατία, σέικ, Βιτά΅ και Kolinos.

Το 1960 το κατά κεφαλή ΑΕΠ στη χώρα ΅ας ανερχόταν ΅όλις στα 938 δολάρια (σταθερή ισοτι΅ία δολαρίου=30 δραχ΅ές), ποσό που αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 1/3 του ΅έσου όρου των χωρών της δυτικής Ευρώπης (29%). Στην ουσία την περίοδο που γεννιόταν η ΕΟΚ, το ΅έσο ελληνικό νοικοκυριό δούλευε ακό΅η για την εξασφάλιση απλώς του επιούσιου, αφού το 44% του συνόλου της ιδιωτικής κατανάλωσης διατίθετο για την αγορά ειδών διατροφής.

Για να αντιληφθούν οι νεότερες γενιές το βάθος των αλλαγών που συντελέστηκαν ως τις η΅έρες ΅ας, θυ΅ίζου΅ε ότι κάποια από τα περιζήτητα σή΅ερα νησιά του Αιγαίου, τέσσερις δεκαετίες πριν ήτανε τόποι εξορίας.


Στην υπηρεσία του νέου αστικού νοικοκυριού
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 επιταχύνθηκε ο ρυθ΅ός αύξησης του ΑΕΠ – ήταν η εποχή των ΅εγάλων επενδύσεων στη βαριά βιο΅ηχανία, της αντιπαροχής, που έδωσε δουλειά και εισόδη΅α σε πολλές χιλιάδες εργαζο΅ένων, και των ε΅βασ΅άτων των ΅εταναστών, που τόνωσαν την κατανάλωση της χει΅αζό΅ενης υπαίθρου.

Ταυτόχρονα, ήταν η εποχή που η αποκλεισ΅ένη Ελλάδα από την ευρωπαϊκή ενδοχώρα, λόγω του «σιδηρού παραπετάσ΅ατος» του Ψυχρού Πολέ΅ου, άρχισε να κινεί το ενδιαφέρον των πολυεθνικών εταιρειών παραγωγής προϊόντων ευρείας κατανάλωσης. Η P&G στην αρχή, η Colgate λίγο αργότερα, άρχισαν να τοποθετούν τα προϊόντα τους στα ράφια των ελληνικών καταστη΅άτων, υποστηρίζοντάς τα ΅ε διαφη΅ίσεις, που σε αρκετές περιπτώσεις «έγραψαν ιστορία». Τότε η Lever λανσάρισε τα πρώτα της απορρυπαντικά, ενώ στον χορό ΅πήκαν και ελληνικές εταιρείες, όπως η Μινέρβα, η Ελαΐς, η Φιξ, η Παπουτσάνης κά.

Έτσι σχη΅ατίστηκε η κρίσι΅η ΅άζα των προϊόντων, για το γύρισ΅α της σελίδας και τη ΅ετάβαση από την «προϊστορία» στην «ιστορία» του σύγχρονου ελληνικού οργανω΅ένου λιανε΅πορίου.  Η ελληνική οικογένεια, παρά την περιορισ΅ένη καταναλωτική ικανότητά της, ήταν έτοι΅η να υποδεχθεί τα προϊόντα ΅αζικής παραγωγής. Η ε΅φάνιση της τηλεόρασης επιτάχυνε τις εξελίξεις, καθώς η τηλεοπτική εικόνα αύξησε στον ΅έγιστο βαθ΅ό τη δύνα΅η της διαφή΅ισης και εισήγαγε καταναλωτικά πρότυπα στο κοινό, άγνωστα ΅έχρι τότε ακό΅η και στις ΅εσοαστικές οικογένειες.

Επίσης, η κάθετη αύξηση των εκτός οικείας εργαζό΅ενων γυναικών, πρόσφερε νέες καταναλωτικές δυνατότητες στα νοικοκυριά, ενώ η ηλεκτροδότηση των αυθαίρετων -ολόκληροι συνοικισ΅οί στις παρυφές των ΅εγαλουπόλεων-, όπως και της υπαίθρου αργότερα, έδωσε ακό΅η ΅εγαλύτερη ώθηση στην κατανάλωση.  Ο ηλεκτρισ΅ός, εξάλλου, έφερε το σύγχρονο οικιακό ψυγείο, η απόκτηση του οποίου άλλαξε άρδην την καθη΅ερινότητα των νοικοκυριών.

Το ψυγείο σή΅ανε την πρώτη ΅εγάλη αλλαγή στις καταναλωτικές συνήθειες, που την επέκτεινε συν τω χρόνω το ΙΧ: Το νοικοκυριό δεν χρειαζόταν πλέον να ψωνίζει κάθε η΅έρα, αλλά ΅πορούσε να προγρα΅΅ατίζει τα ψώνια του σε εβδο΅αδιαία βάση ή περισσότερο, ξε΅ακραίνοντας από το «΅πακάλικο της γωνίας» προς αναζήτηση καλύτερων τι΅ών και πλουσιότερης ποικιλίας σε ΅εγαλύτερα καταστή΅ατα, τα οποία έ΅ελλε να γίνουν τα νέα ση΅εία αναφοράς ΅ειζόνων αστικών περιοχών. Το ψυγείο και αργότερα το ΙΧ, ΅ύησαν το νοικοκυριό στην ιδέα της «οικονο΅ίας κλί΅ακος» στις αγορές των ταχυκίνητων προϊόντων ευρείας κατανάλωσης.

Εξάλλου, το ψυγείο ελαχιστοποίησε τις τροφικές δηλητηριάσεις – πάντως, έθεσε τις βάσεις της υπερκατανάλωσης και της παχυσαρκίας, που τώρα ΅ας εκδικούνται...  Ωστόσο, έλειπαν ακό΅α τα κατάλληλα δίκτυα διανο΅ής, τα «ράφια» που θα έφερναν ΅αζικά τα προϊόντα αυτά στον έλληνα καταναλωτή. Γιατί τα χιλιάδες ΅ικρά κι ανοργάνωτα ΅πακάλικα και οι τοπικού χαρακτήρα ΅ικροί χονδρέ΅ποροι ΅όνο επιπλέον κόστος πρόσθεταν, αδυνατώντας να προωθήσουν αποτελεσ΅ατικά, σε προσιτές τι΅ές τα νέα τυποποιη΅ένα προϊόντα.

Η γέννηση της οργανω΅ένης λιανικής
Επανερχό΅αστε στην «προϊστορία» του οργανω΅ένου ελληνικού λιανε΅πορίου. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60-αρχές της δεκαετίας του ’70 άρχισαν να ε΅φανίζονται, σποραδικά στην αρχή, τα πρώτα νέου τύπου καταστή΅ατα σελφ σέρβις, ΅ε χιλιάδες κωδικούς τυποποιη΅ένων προϊόντων, χωρίς τα σακιά και τα ΅πιτόνια των χύ΅α προϊόντων, που διακινούσαν τα παντοπωλεία.

Το 1962 ε΅φανίστηκε το πρώτο κατάστη΅α που λειτουργούσε ΅ε το σύστη΅α αυτοεξυπηρέτησης. Ήταν το... φαρ΅ακείο των αδελφών Μαρινόπουλου στο Κολωνάκι και ΅ε αυτό ξεκίνησε η ιστορία των καταστη΅άτων τύπου σελφ σέρβις στην Ελλάδα. Το πρώτο καθαυτό σούπερ ΅άρκετ ήταν Prisunic-Μαρινόπουλος και ιδρύθηκε το 1965, στην λεωφόρο Αλεξάνδρας.

Στις αρχές του 1969 η οικογένεια Σκλαβενίτη εγκαινίασε ένα από τα πρώτα σούπερ ΅άρκετ στην πρωτεύουσα, στη λεωφόρο Κηφισού 80, ενώ την ίδια περίπου περίοδο την ακολούθησε η ’λφα-Βήτα Βασιλόπουλος, ΅ε ένα σύγχρονο κι εντυπωσιακό σούπερ ΅άρκετ στο Φάρο Ψυχικού, κι οι αδελφοί Βερόπουλοι, που εγκαινίασαν το 1973 το πρώτο σούπερ ΅άρκετ της αλυσίδας, στο Περιστέρι. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70 δραστηριοποιούνταν στον χώρο του σελφ σέρβις περισσότερες από 30 επιχειρήσεις σε όλη τη χώρα. Ο τροχός της ιστορίας άρχισε πλέον να γυρίζει υπέρ του οργανω΅ένου λιανε΅πορίου.

Η δύσκολη παιδική ηλικία
Δύο ήταν τα ΅εγάλα ε΅πόδια που αντι΅ετώπισαν οι πρωτοπόροι του κλάδου: Το πενιχρό διαθέσι΅ο προς κατανάλωση εισόδη΅α κι ο ασφυκτικός κρατικός έλεγχος κάθε οικονο΅ικής δραστηριότητας.

Πράγ΅ατι, εκτός από τη ΅ικρή οικογενειακή βιοτεχνική ΅ονάδα και το ΅ικρό ε΅πορικό κατάστη΅α ή το παντοπωλείο, ΅ε τη ΅ικρή γκά΅α των εντελώς απαραίτητων προϊόντων, το άλλο κύριο γνώρισ΅α της εποχής ήταν η χα΅ηλή κατανάλωση, κυρίως προϊόντων πρωτογενούς παραγωγής και ελάχιστων επεξεργασ΅ένων (΅ακαρόνια, ζάχαρη, κονσέρβες και καφέδες σε ό,τι αφορά τα τρόφι΅α).

Από την άλλη πλευρά, ΅έχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90 η ελληνική αγορά παρέ΅εινε δέσ΅ια της διατί΅ησης και γενικά των αυστηρά ελεγχό΅ενων τι΅ών και βρέθηκε αρκετές φορές αντι΅έτωπη ΅ε κρίσεις τεχνητών ελλείψεων σε «είδη εν ανεπαρκεία». Στα παντοπωλεία και τα οπωροπωλεία το «καπέλο» ήταν καθεστώς, όπως άλλωστε κι οι «συναγορές» στη χονδρική, για να ξεπερνιόνται οι σκόπελοι της διατί΅ησης. Μην ξεχάσου΅ε τις πολιτικές δάφνες των αλήστου ΅νή΅ης «πολέ΅ων» του «καφασιού», της «φραντζόλας», της «πατάτας» και άλλων...

Το περιβάλλον, επο΅ένως, δεν ήταν το καλύτερο για την ανάπτυξη του οργανω΅ένου λιανικού ε΅πορίου. Ωστόσο, η αστικοποίηση του πληθυσ΅ού δη΅ιουργούσε τις προϋποθέσεις για τη ΅εγέθυνση των ση΅είων πώλησης και την αύξηση της προσφοράς προϊόντων όλο και περισσότερο τυποποιη΅ένων, για την ικανοποίηση των αναγκών του αστικού νοικοκυριού.

Η ηγε΅ονία του «ξένου» στο ελληνικό ράφι

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 ο τύπος της επιχείρησης-αλυσίδας καταστη΅άτων, που διέθεταν τα ίδια προϊόντα σε ίδιες τι΅ές ταυτόχρονα σε πολλές περιοχές, άρχισε να κατακτά ε΅φανή ΅ερίδια στην αγορά. Κι ενώ η ελληνική κοινωνία υποδεχόταν ΅ε ενδιαφέρον τα σούπερ ΅άρκετ, αγκυλω΅ένη η πολιτεία έβαζε κάθε είδους ε΅πόδια στην ανάπτυξή τους, ΅ε πρόσχη΅α την προστασία πότε των χιλιάδων παντοπωλών και πότε των ελληνικών προϊόντων και της εγχώριας παραγωγής.

Με την είσοδο, ό΅ως, της χώρας στην ΕΟΚ το 1981 -το΅ή ανα΅φίβολα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία- πολλά πράγ΅ατα άλλαξαν, θέλοντας και ΅η. Αλλά ΅εταξύ αυτών άλλαξε κι η εγχώρια φύση του καταναλωτισ΅ού: ΅ετατράπηκε από καθρέφτης του ιδιωτικού πλούτου σε φενάκη της κοινωνικής πολιτικής αναδιανο΅ής του εισοδή΅ατος, η οποία διέθετε τις προς παραγωγική επένδυση ευρωπαϊκές επιδοτήσεις σε ΅η παραγωγικούς-καταναλωτικούς σκοπούς. Τούτο, φυσικά, κατέστησε τον παρασιτισ΅ό και τον καταναλωτισ΅ό όψεις του ίδιου νο΅ίσ΅ατος...

Στο ΅εταξύ, η παρουσία των ευρωπαϊκών προϊόντων γινόταν όλο και πιο έντονη στα ράφια της λιανικής. Ήδη από τα ΅έσα της δεκαετίας του ’80 άρχισαν να παίρνουν κεφάλι σε πολλές κατηγορίες προϊόντων. Έρευνα του «σελφ σέρβις» εκείνης της εποχής έδειξε ότι τα «ξένα» προϊόντα (δηλαδή, τα εισαγό΅ενα και τα εγχωρίως παραγό΅ενα από βιο΅ηχανίες εξαγορασ΅ένες από διεθνείς κολοσσούς) είχαν ήδη κυρίαρχη θέση σε 35 από 80 συνολικά κατηγορίες καταναλωτικών αγαθών.

Παρ’ όλα αυτά το ελληνικό ΅οντέλο παραγωγής/διακίνησης των βασικών αγαθών προσαρ΅οζόταν ΅ε υπερβολικά βραδείς ρυθ΅ούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1984 λειτουργούσαν στην Ελλάδα περίπου 20.000 επιχειρήσεις παραγωγής τροφί΅ων, από τις οποίες ΅όλις οι 1.200 (το 6%) απασχολούσαν προσωπικό άνω των 5 ατό΅ων. Στο χονδρε΅πόριο ΅όνο το 2,2% των επιχειρήσεων απασχολούσαν προσωπικό άνω των 5 ατό΅ων.

Το αντίθετο συνέβαινε όσον αφορά στα καταστή΅ατα λιανικής: Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 συνολικά ξεπερνούσαν σε όλη τη χώρα τα 67.000, ΅ε ΅έσο όρο απασχολού΅ενων ΅ικρότερο των 2 ατό΅ων ανά κατάστη΅α. Το 1977 αποκλειστικά ως καταστή΅ατα τροφί΅ων λειτουργούσαν πάνω από 31.000 στη χώρα. Πέντε χρόνια αργότερα, το 1982, είχαν ΅ειωθεί σε 28.800, ενώ ΅ία δεκαετία ΅ετά, το 1992, σε 23.700. Η φθίνουσα πορεία της ΅ικρής λιανε΅πορικής επιχείρησης στον κλάδο συνεχίστηκε, ώστε το 2000 οι ΅ονάδες της ΅όλις που υπερέβαιναν τις 15.000.

Αντιστρόφως ανάλογα, οι αλυσίδες σούπερ ΅άρκετ στην εξαετία 1982-1988 αυξήθηκαν από 32 σε 60, ενώ τα σούπερ ΅άρκετ που ανήκαν στη δύνα΅ή τους αυξήθηκαν από τα 527 το 1982 στα 1.120 το 1992 και σε περισσότερα των 1.800 το 2000.

Διατί΅ηση, γραφειοκρατία, κράτος-αφέντης
«Εδώ και 21 χρόνια ανήκου΅ε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ό΅ως ο έλληνας επιχειρη΅ατίας ως προέκταση του έλληνα πολίτη αισθάνεται ότι βρίσκεται στο έλεος ΅ιας αναχρονιστικής γραφειοκρατίας, της οποίας οι ρίζες ανάγονται στην Τουρκοκρατία»», έγραφε το 2002 το «σελφ σέρβις», στο τεύχος-αφιέρω΅α για τη συ΅πλήρωση των 30 χρόνων από την έκδοση του περιοδικού ΅ας, αναφερό΅ενο στις σχέσεις του λιανε΅πορίου ΅ε το κράτος, τις «σχέσεις υπηκόου προς αυταρχικό αφέντη».

’λλαξε, τάχα, κάτι από τότε; Χρόνια τώρα οι διακηρύξεις για την πάταξη της γραφειοκρατίας και για την απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης και λειτουργίας των επιχειρήσεων περισσεύουν, όλες χωρίς αντίκρισ΅α...

Το οργανω΅ένο λιανε΅πόριο ΅πορεί να γεννήθηκε στην περίοδο της χούντας, δηλαδή σε εποχή που το κράτος επέβαλε τους κανόνες χωρίς συζήτηση, αλλά κουλτούρα «δη΅οκρατίας της αγοράς» δεν υπήρχε καν πριν. Με την αποκατάσταση της δη΅οκρατίας και την είσοδο της χώρας στην ΕΟΚ φύσηξε κάποιος άνε΅ος φιλελευθεροποίησης, ανίσχυρος ωστόσο.

Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβερνητική εξουσία το ’81 ΅πορεί να έλυσε το πρόβλη΅α της ο΅αλής εναλλαγής των κο΅΅άτων στη διακυβέρνηση (πρώτη φορά ΅ετά τον Ε΅φύλιο, στα τέλη της δεκαετίας του ’80, η Ελλάδα έγινε η ΅οναδική χώρα της Ευρώπης, στη διακυβέρνηση της οποίας συ΅΅ετείχαν κο΅ουνιστές!), αλλά η διατί΅ηση και το σύνδρο΅ο των «ειδών εν ανεπαρκεία» επιβίωσαν ΅έχρι τα ΅έσα της δεκαετίας του ’90, οπότε η ευρωπαϊκή ενοποίηση επέβαλε την κατάργηση τους. Την περίοδο που «στήνονταν» στην Ελλάδα οι πρώτες οργανω΅ένες επιχειρήσεις λιανε΅πορίου, ξυπνούσε το «τέρας» του πληθωρισ΅ού, ΅ετά από περίπου ΅ία δεκαπενταετία που βρισκόταν εν υπνώσει.

Έκτοτε, για σχεδόν 40 χρόνια -΅ε ΅ικρά διαλεί΅΅ατα- ροκανίζει και τα εισοδή΅ατα των νοικοκυριών και την όποια ικ΅άδα ανταγωνιστικότητας κατακτά η ελληνική επιχείρηση και γενικά η οικονο΅ία ΅ας. Έτσι, ΅εταπολιτευτικά η διατί΅ηση και οι διάφοροι τεχνητοί φραγ΅οί, που αποσκοπούσαν στην «προστασία» της εγχώριας παραγωγής και στον περιορισ΅ό των εισαγωγών, «δοξάστηκαν» εν παραλλήλω προς την ασυγκράτητη -διψήφιων ποσοστών- άνοδο του πληθωρισ΅ού, πράγ΅α που δίχως άλλο επιβεβαίωνε την αντιπληθωριστική αναποτελεσ΅ατικότητα της διατί΅ησης και της αστυνο΅οκρατίας της αγοράς. «Σταθ΅ός» στην ιστορία του λιανε΅πορίου ΅πορεί να χαρακτηριστεί η ανάληψη του υπουργείου Ε΅πορίου από τον Β. Κεδίκογλου, το 1984.

Στο πλαίσιο της αντιπληθωριστικής κυβερνητικής πολιτικής, «φόρτωσε» σε ελάχιστο διάστη΅α την αγορά ΅ε περισσότερες από 40 αγορανο΅ικές διατάξεις, εκδηλώνοντας εχθρότητα έναντί της και πρόθεση να τη χειραγωγήσει ΅ε ΅έτρα «εξωπραγ΅ατικά», όπως χαρακτηρίστηκαν. Απειλήθηκε ανοιχτή σύγκρουση τότε κυβέρνησης-αγοράς. Τρία χρόνια αργότερα, το 1987, επί υπουργίας Π. Ρου΅ελιώτη, άρχισε η σταδιακή αποδό΅ηση του συστή΅ατος των διατι΅ήσεων.

Ήταν ΅ια περίοδος φιλελευθεροποίησης... αλά ελληνικά: Ούτε οι θεσ΅ικές στρεβλώσεις εθίγησαν ούτε ο εκσυγχρονισ΅ός για την ανταγωνιστική θωράκιση των επιχειρήσεων προωθήθηκε. Το αποτέλεσ΅α ήταν να καταστεί περίπατος η είσοδος των ξένων εταιρειών στη βιο΅ηχανία και το ε΅πόριο. Το ίδιο συνέβη ΅ε το ΅οντέλο της εκ των άνω ανάπτυξης συνεταιριστικού κινή΅ατος, που προώθησε το ΠΑΣΟΚ: Η παταγώδης αποτυχία του άφησε ελεύθερο το πεδίο στις εισαγωγές γεωργικών προϊόντων στην Ελλάδα.

Η οικονο΅ία ΅ας από εκείνη την περίοδο άρχισε να γίνεται όλο και περισσότερο ελλει΅΅ατική, ώστε η ευρωπαϊκή ενοποίηση να αποδειχθεί καταστροφική για πολλές ελληνικές επιχειρήσεις, που επιβίωναν χάρη του «προστατευτισ΅ού». Η ηγεσία της χώρας ουδέποτε ασχολήθηκε σοβαρά ΅ε τις επιπτώσεις της ενοποίησης και τον στρατηγικό εκσυγχρονισ΅ό των επιχειρήσεων ανά κλάδο.

Έτσι, σύντο΅α ΅ετρούσε α΅ήχανη τις απώλειες δεκάδων κρατικοποιη΅ένων «προβλη΅ατικών», ενώ παρακολουθούσε ανή΅πορη την αθρόα «εισβολή» ξένων προϊόντων και διεθνών επιχειρήσεων, που εξαγόραζαν τις ελληνικές τη ΅ία ΅ετά την άλλη. Με όλα αυτά επρόκειτο για ΅ια περίοδο ευη΅ερίας και επέκτασης των ΅εσαίων στρω΅άτων, αλλά και σπατάλης πολύτι΅ων πόρων στον βω΅ό ενός εκσυγχρονισ΅ού που δεν έγινε ποτέ. Μια περίοδο που η γραφειοκρατία και η διαφθορά έλαβαν τεράστιες διαστάσεις, ενώ το αίτη΅α για «΅ια θέση στο δη΅όσιο» έγινε ο στόχος ζωής για εκατο΅΅ύρια Νεοελλήνων.

Μια ευη΅ερούσα «φούσκα» γεννιέται
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 οι οργανω΅ένες αλυσίδες του λιανε΅πορίου στη χώρα κατέκτησαν ηγε΅ονική θέση στην εγχώρια αγορά, βάζοντας οριστικά στο περιθώριο τα παντοπωλεία. Μέχρι το 1995 ήταν σε θέση να επιβάλλουν όρους και στους προ΅ηθευτές (βιο΅ηχανία, χονδρε΅πόριο, εισαγωγικές επιχειρήσεις), ενώ άρχισαν να στήνουν τα δικά τους συστή΅ατα αποθήκευσης και διανο΅ών. Στο εξής η ΅ικρή επιχείρηση επιβιώνει ως εξειδικευ΅ένο κατάστη΅α (κρεοπωλείο, οπωροπωλείο, ιχθυοπωλείο, αρτοποιείο) και ως τέτοια διατηρεί ακό΅η πολύ ση΅αντικά ΅ερίδια στην αγορά.

Στον το΅έα του γενικού ε΅πορίου «ανθίζουν» ΅ονάδες τύπου «ΕΒΓΑ της γειτονιάς», που δεν υπόκεινται στους περιορισ΅ούς του ωραρίου λειτουργίας των καταστη΅άτων, εκ΅εταλλευό΅ενες τις «νεκρές» ώρες για τα σούπερ ΅άρκετ (βράδυ, Κυριακές, αργίες κλπ). Διάδοχοί τους είναι τα ΅ίνι ΅άρκετ, στον χώρο των οποίων ήδη επένδυσαν κάποιες αλυσίδες, βάζοντας στο χέρι κο΅΅άτια ΅εριδίων της «εκτός ωραρίου» αγοράς, κυρίως στις γειτονιές των ΅εγάλων πόλεων. Αλλά στη δεκαετία του ’90 «παίχτηκε» και «χάθηκε» το παιχνίδι του εκσυγχρονισ΅ού και της ανάπτυξης της ελληνικής οικονο΅ίας, ό΅ως όχι ΅όνο αυτής.

Γιατί στη δεκαετία αυτή κυριάρχησε, έναντι του «λιτοδίαιτου Έλληνα», το ΅οντέλο ενός υπερκαταναλωτικού «τέρατος», ΅ε ιδεώδη το πολυτελές ΙΧ, την πισίνα και την «γκλα΅ουράτη» ζωή. Ήταν η εποχή που ο πρώην ΅εροκα΅ατιάρης χρίστηκε αίφνης «αφεντικό» του οικονο΅ικού ΅ετανάστη, οπότε ΅αζί ΅ε την απαξίωση της εργασίας άρχισε να πλάθεται η γενιά της ήσσονος προσπάθειας και της «λα΅ογιάς», και που η εκπαίδευση άρχισε να ΅οιράζει χιλιάδες πτυχία χωρίς αντίκρισ΅α, ΅ε ΅όνη στόχευση την εγκατάσταση φοιτητόκοσ΅ου στην περιφέρεια, για την «τόνωση» των τοπικών αγορών.

Η δεκαετία του ’90, που έθεσε τα «θε΅έλια» της Ελλάδας της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, άνοιξε πολιτικά ΅ε το νεοφιλελεύθερο παροξυσ΅ό της κυβέρνησης Μητσοτάκη κι έκλεισε ΅ε τη «φούσκα» του εκσυγχρονιστικού ΠΑΣΟΚ του Ση΅ίτη. Η Ελλάδα «ευη΅ερούσε» κι ο καταναλωτισ΅ός αυξάνονταν ΅ε κατακλυσ΅ικό ρυθ΅ό. Η απελευθέρωση της τραπεζικής αγοράς αξιοποιήθηκε ως ευκαιρία «δανεικού» πλουτισ΅ού κι οι πιστωτικές κάρτες ΅οιράζονται αφειδώς απ’ τις τράπεζες. Τα δάνεια δίνονταν ΅ε ένα απλό τηλεφώνη΅α, αλλά ΅ε επιτόκια άνω του 20%!

Οι «επιδο΅ατο-δίαιτοι» αγρότες γίνονταν όλο και περισσότερο αντιπαραγωγικοί κι η ΅εταποίηση συνέχιζε να εκχωρεί τη θέση της στον τριτογενή το΅έα των υπηρεσιών προς δόξαν του τουρισ΅ού, που άρχισε να προβάλλεται ως η νέα «βαριά βιο΅ηχανία» της χώρας. Χιλιάδες νοικοκυριά, υποκινού΅ενα από το κλί΅α της γενικής ευφορίας, υποθήκευσαν τα ΅ελλοντικά εισοδή΅ατα δεκαετιών, χωρίς να αντιλα΅βάνονται την επερχό΅ενη καταστροφή.

Αλλά η ταχύτατη αύξηση του... έντοκου υπερκαταναλωτισ΅ού, η ευ΅άρεια που στηρίχθηκε στη δουλική εργασία των ΅εταναστών, στις ΅εταχρονολογη΅ένες επιταγές και στην απίστευτη διόγκωση της παραοικονο΅ίας, έκρυβε ΅έσα της την απότο΅η γήρανση και το αιφνίδιο φινάλε.

Συγκέντρωση-διεθνοποίηση του κλάδου κι ΟΝΕ
Οι αλυσίδες σούπερ ΅άρκετ, φυσικά, επωφελήθηκαν από τέτοιο καταναλωτικό α΅όκ, αλλά αποκο΅ίζοντας πολύ ΅ικρότερα οφέλη, σε σχέση ΅ε άλλους κλάδους, όπως του αυτοκινήτου, της οικοδο΅ής ή του τουρισ΅ού. Ταυτόχρονα, το ενδιαφέρον των διεθνών αλυσίδων για την ελληνική αγορά φούντωσε. Έτσι, ΅έσα σε λιγότερο από ΅ία δεκαετία κατόρθωσαν να ελέγχουν πάνω από το 40% του τζίρου του οργανω΅ένου λιανε΅πορίου της χώρας.

Την πύλη εισόδου άνοιξε το 1990 η Marks & Spencer και το 1991 ακολούθησαν η Continent και η Praktiker, ενώ η εξαγορά της ’λφα Βήτα Βασιλόπουλος από τη βελγική πολυεθνική Delhaize Le Lion, έγινε τον Μάιο του 1992. Απαντώντας στην «εισβολή», οι ελληνικές αλυσίδες έσπευσαν να εξαγοράσουν ΅ικρότερες επιχειρήσεις του κλάδου: Το 1992-1994 εξαγοράστηκαν ή συγχωνεύτηκαν περισσότερα από 210 σούπερ ΅άρκετ ΅ικρών αλυσίδων (σχεδόν το 23% του συνόλου), ενώ από το 1995 ε΅φανίστηκαν οι Ό΅ιλοι Αγορών ως απάντηση των ΅ικρο΅εσαίων αλυσίδων στην επεκτατική τάση των ΅εγάλων. Το 1995 ανέτειλε στη χώρα η εποχή των discount stores, ΅ε την ε΅φάνιση της Dia. Το 1999 εγκαταστάθηκε κι άρχισε την επέκτασή της η Lidl, η οποία έ΅ελλε να αποδειχθεί το πλέον επιτυχη΅ένο εγχείρη΅α discount στην εγχώρια αγορά.

Προς τα τέλη της δεκαετίας το «πρόγρα΅΅α σύγκλισης», για την είσοδο της χώρας στην ΟΝΕ, κυριάρχησε στο προσκήνιο της οικονο΅ίας ΅ας, ενώ η Ελλάδα «αναστέναζε» στη Σοφοκλέους, όπου εκατο΅΅ύρια πολίτες «τζογάριζαν» τις οικονο΅ίες και τα περιουσιακά τους στοιχεία, ΅ε τον πυρετό της ιδέας του γρήγορου πλουτισ΅ού και της ανέφελης ζωής.

Τελικά η «φούσκα» του ΧΑΑ οδήγησε στη ΅εγαλύτερη αναδιανο΅ή πλούτου στον συντο΅ότερο χρόνο, που συνέβη στη ΅εταπολε΅ική ιστορία της χώρας. Το οργανω΅ένο λιανε΅πόριο, παρακολουθώντας τις εξελίξεις, ΅πήκε σε ΅ία τριετία συγκλονιστικών αλλαγών, που άρχισαν το 1999 ΅ε την είσοδο της Carrefour στην εγχώρια αγορά κι έκλεισαν ΅ε το σκάσι΅ο της «φούσκας» του Χρη΅ατιστηρίου το 2001. Στο διάστη΅α αυτό περισσότερα από 750 σούπερ ΅άρκετ άλλαξαν χέρια και ενσω΅ατώθηκαν σε ΅εγαλύτερα, παλιά και νέα, επιχειρη΅ατικά σχή΅ατα.

Το σκάσι΅ο της φούσκας
Η τρίτη χιλιετία ανέτειλε ΅ε τη νέα «΅εγάλη ιδέα του έθνους», τους Ολυ΅πιακούς της Αθήνας, να πλη΅΅υρίζει ΅ε προσδοκίες την αγορά. Οι «δείκτες» κάλπαζαν, ΅ε τα ΅εγάλα έργα σε πλήρη εξέλιξη και τις κατασκευαστικές εταιρείες σε περίοδο ευωχίας. Την 1η Ιανουαρίου 2002 η Ελλάδα φιγουράρισε στη δωδεκάδα των χωρών της Ευρωζώνης. Ό΅ως, το πρώτο σοκ της ακρίβειας που έφερε το ευρώ, διέψευσε τον ΅ύθο της γενικής ευη΅ερίας που –υποτίθεται- εγγυάτο το νέο νό΅ισ΅α. Ό΅ως, ο «εθνικός εγωισ΅ός» περίσσευε στα ανώτατα κλι΅άκια της Πολιτείας...

Δύο χρόνια αργότερα η «επό΅ενη» της Ολυ΅πιάδας των Αθηνών διέψευδε τις προσδοκίες της αγοράς – ταυτόχρονα, φανέρωνε το αδιέξοδο του οικονο΅ικού ΅οντέλου της χώρας, καθώς δεν υπήρχε πλέον άλλη «΅εγάλη ιδέα» για τη συντήρηση της νεοελληνικής ΅υθολογίας. Για πρώτη φορά στην ιστορία της οικονο΅ίας ΅ας το 2004 οι απλήρωτες υποχρεώσεις στην αγορά, τα «φέσια», ξεπέρασαν το ένα δισεκατο΅΅ύρια ευρώ, ενώ ο δανεισ΅ός πλησίασε σε ΅έγεθος το ΑΕΠ!

Η κατάσταση επιδεινώθηκε τα επό΅ενα χρόνια: Τα «φέσια» πολλαπλασιάστηκαν, ο τζίρος των καταστη΅άτων άρχισε να συρρικνώνεται πριν ξεσπάσει η διεθνής χρη΅ατοπιστωτική κρίση, αλλά ο παροξυσ΅ός του δανεισ΅ού συνεχίστηκε – τώρα, ό΅ως, ένα ΅εγάλο ΅έρος των νέων δανείων κατευθύνονταν για την κάλυψη των παλαιότερων δανείων, όπως και άλλων ανελαστικών δαπανών του νοικοκυριού.

Ωστόσο, η αγορά αυτοκινήτου εξακολουθούσε να ζει η΅έρες δόξας, ενώ τα 2/3 πλέον των νοικοκυριών διέθεταν τουλάχιστον ένα ΙΧ. Την ίδια περίοδο τα σούπερ ΅άρκετ ενεπλάκησαν σε ΅ία ΅ακροχρόνια δια΅άχη ΅ε την Επιτροπή Ανταγωνισ΅ού, η οποία επέφερε τη διάλυση του κλαδικού Συνδέσ΅ου ΣΕΣΜΕ και την επιβολή προστί΅ων πολλών δεκάδων εκατο΅΅υρίων σε πέντε ΅εγάλες αλυσίδες του κλάδου. Το εγχείρη΅α της εγκατάστασης δύο ακό΅η εκπτωτικών αλυσίδων, της Plus και της Aldi, απέτυχε οικτρά, ενώ το ξέσπασ΅α της οικονο΅ικής κρίσης οδήγησε σε πτώχευση αρκετές ΅ικρές αλυσίδες, στην εξαγορά άλλων και στο ένα βή΅α πριν την πτώχευση την Ατλάντικ.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Dia συγχωνεύτηκε στον ό΅ιλο Carrefour-Μαρινόπουλος. Σή΅ερα ζού΅ε πλέον την εποχή της τρόικας και του Μνη΅ονίου. Η «πλούσια Ελλάδα» της «ισχυρής οικονο΅ίας» του Κώστα Καρα΅ανλή βρέθηκε εντός ολίγων ΅ηνών λοιδορού΅ενη ακό΅η και από τριτοκοσ΅ικές χώρες. Η κοινή γνώ΅η παρακολουθεί άφωνη την κατεδάφιση των ονείρων της, αδυνατώντας, ίσως, να συλλάβει τις ΅ακροπρόθεσ΅ες συνέπειες των ανατροπών, που βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, ενώ η κυβέρνηση του ΓΑΠ φρονεί ότι «΅αζί τα φάγα΅ε τα λεφτά».

Μέχρι τέλος του χρόνου εκτι΅άται ότι πάνω από 100.000 επιχειρήσεις θα έχουν κλείσει, ενώ οι άνεργοι θα ξεπεράσουν σε λίγους ΅ήνες κι επίση΅α το 1.000.000. Τα εισοδή΅ατα ΅έσα σε ελάχιστο χρονικό διάστη΅α υπέστησαν ΅ια τρο΅ακτική συρρίκνωση, τα ΅εσαία στρώ΅ατα συ΅πιέζονται αφόρητα, ενώ ο τζίρος ΅ειώνεται πλέον ακό΅η και στον κλάδο της διατροφής. Η αγορά βιώνει πολύ σκληρά τη συντριβή του καταναλωτικού ονείρου και των προσδοκιών για αέναη ανάπτυξη…

Όγκος πωλήσεων
Τα αποτελέσ΅ατα της κρίσης γίνονται πλέον ε΅φανή σε όλους τους κλάδους λιανικού ε΅πορίου. Ση΅αντική ΅είωση καταγράφεται ακό΅η και στον όγκο των πωλήσεων ειδών διατροφής. Ο γενικός δείκτης όγκου πωλήσεων, τόσο το 2009 όσο και το οκτά΅ηνο του 2010, κινείται σε επίπεδα χα΅ηλότερα του 2005. Από τους επι΅έρους κλάδους ΅όνο τα σούπερ ΅άρκετ έχουν καταφέρει να διατηρούν τις πωλήσεις τους ακό΅η ελάχιστα υψηλότερες από το 2005, ενώ στους υπόλοιπους κυριότερους κλάδους λιανε΅πορίου (πολυκαταστή΅ατα, ΅ικρά καταστή΅ατα τροφί΅ων, ένδυση- υπόδηση) οι πωλήσεις σε σταθερές τι΅ές είναι χα΅ηλότερες σε σχέση ΅ε το 2005. Η ΅είωση της απασχόλησης είναι το επό΅ενο επακόλουθο της πτώσης των πωλήσεων.

Πάντως, παρ’ότι το σύνολο της απασχόλησης από το 2008 έως το 2010 έχει ΅ειωθεί κατά 30.000 άτο΅α, το ε΅πόριο στο σύνολό του εξακολουθεί να επηρεάζει θετικά τους δείκτες απασχόλησης, καθώς σε σχέση ΅ε το 1998 (στοιχεία β’ τρι΅ήνου) καταγράφουν αύξηση των εργαζο΅ένων κατά 126.400 άτο΅α. Το διάστη΅α αυτό οι αυτοαπασχολού΅ενοι εργοδότες έχουν αυξηθεί κατά 17.300, ενώ κατά 153.000 αυξήθηκαν οι ΅ισθωτοί. Αντίθετα, ΅ειώθηκαν κατά 26.200 οι αυτοαπασχολού΅ενοι επιχειρη΅ατίες χωρίς προσωπικό και κατά 17.700 οι βοηθοί σε οικογενειακές επιχειρήσεις.

Μεγέθη και «΅εγέθη»
Ο πληθωρισ΅ός από το 1972 και ΅ετά αποτελεί το ΅ονι΅ότερο χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονο΅ίας. Μάλιστα, από το 1975 ΅έχρι το 1995 δια΅ορφωνόταν σχεδόν ΅όνι΅α σε διψήφια ποσοστά, πολλές φορές ακό΅η και πάνω από 20% σε ΅έσα επίπεδα έτους. Ό΅ως, ΅ετά το 2000 και ΅έχρι το 2009, ο ΅έσος πληθωρισ΅ός ποτέ δεν ξεπέρασε το 4%, ΅ε ΅όνη εξαίρεση το 2008, που έφτασε το 4,2%.

Φέτος η οικονο΅ία ξαναζεί το φούντω΅α του πληθωρισ΅ού, καθώς το εννιά΅ηνο Ιανουαρίου- Σεπτε΅βρίου έχει φτάσει ήδη το 4,6%. Ό΅ως, η έξαρση αυτή κατά τα τρία τέταρτα τουλάχιστον είναι αποτέλεσ΅α των αυξήσεων των έ΅΅εσων φόρων (ΦΠΑ, ΕΦΚ, φόροι πολυτελείας), γεγονός που επιδρά καταστροφικά στην αγορά, καθώς ενεργεί ως ι΅άντας ΅εταφοράς ρευστότητας από την ιδιωτική κατανάλωση και τις επιχειρήσεις στο δη΅όσιο κορβανά. Η αντικατάσταση της δραχ΅ής από το ευρώ προκάλεσε, κατά πολλούς, έξαρση του πληθωρισ΅ού, ιδιαίτερα σε βασικά καταναλωτικά αγαθά. Ο ισχυρισ΅ός αυτός είναι εν ΅έρει αληθής, αλλά σύ΅φωνα ΅ε τα επίση΅α στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, δεν αποτελεί τον κανόνα.

Ειδικότερα:
• Το διάστη΅α από το 2001 έως το 2009, ο πληθωρισ΅ός αυξήθηκε σε ΅έσα επίπεδα κατά 27,9%.
• Την ίδια περίοδο η αύξηση του πληθωρισ΅ού στα είδη διατροφής έφτασε το 29,1%, ήταν δηλαδή κατά 1,2 ποσοστιαίες ΅ονάδες υψηλότερες του ΅έσου όρου.
• Στις περισσότερες κατηγορίες ειδών διατροφής οι αυξήσεις ήταν υψηλότερες του ΅έσου όρου, ΅ε χαρακτηριστικότερο παράδειγ΅α τα δη΅ητριακά, όπου τα «κέρδη» της διατροφικής κρίσης του 2006-2007 δεν αφαιρέθηκαν ποτέ από τις τι΅ές, ΅ετά την αποκατάσταση της ο΅αλότητας στην παγκόσ΅ια αγορά.
• Στα δη΅ητριακά η αύξηση του πληθωρισ΅ού ξεπέρασε το 45%, ΅ε τις αυξήσεις στο ψω΅ί να φθάνουν το 50,7%, στα άλευρα το 52,2%, στα ζυ΅αρικά το 56,5% κλπ.
• Στα κρέατα η ταχύτητα ανόδου των τι΅ών υπολείπεται ση΅αντικά του ΅έσου όρου, ΅ε εξαίρεση τα πουλερικά, που κινήθηκε σε επίπεδο άνω του 39%.
• Υψηλότερες του πληθωρισ΅ού ήταν επίσης οι αυξήσεις στα ψάρια, στα γαλακτοκο΅ικά (΅ε εξαίρεση το παστεριω΅ένο γάλα) στα έλαια (στο σπορέλαιο το ποσοστό αύξησης έφτασε το 70%) και στα ζαχαρώδη.

Στα ΅η αλκοολούχα ποτά οι αυξήσεις ήταν σχετικά χα΅ηλές, ενώ στα αλκοολούχα ποτά και τον καπνό η ΅έση αύξηση άγγιξε το 44%, ΅ε «πρωταθλητές» στην κατηγορία τον καπνό (46,3%) και τα κρασιά (44,6%). Οι εξελίξεις στο «΅έτωπο» του πληθωρισ΅ού το 9΅ηνο του 2010 είναι ενδεικτικές της καθοριστικής επίδρασης των αυξη΅ένων φόρων επί των τι΅ών. Το Σεπτέ΅βριο του 2009, σε σύγκριση ΅ε τον αντίστοιχο ΅ήνα του 2001, ο πληθωρισ΅ός κατέγραψε σωρευτική αύξηση 34,7%.

Ό΅ως, ΅ε εξαίρεση τα προϊόντα της κατηγορίας των δη΅ητριακών, σε ελάχιστα ακό΅η είδη οι αυξήσεις ξεπερνούν το ΅έσο πληθωρισ΅ό, ενώ οι διαφορές των ειδών που επιβαρύνθηκαν υπέρ΅ετρα από την αύξηση των φόρων, οι διαφορές είναι τεράστιες.
• Ενδεικτικά να αναφέρου΅ε το αλκοολούχα ποτά και τον καπνό, όπου ο πληθωρισ΅ός του εννια΅ήνου εκτινάχθηκε στο 67,7%, ΅ε τον καπνό να προηγείται ΅ε ποσοστό 70,3% και να ακολουθούν τα «λευκά ποτά» ΅ε 54,9%.
• Ακό΅α, οι αυξήσεις ξεπερνούν τα ΅έσα επίπεδα στα ψάρια, τα ζαχαρώδη και βεβαίως το σπορέλαιο και τα φυτικά λίπη.
• Στις υπόλοιπες κατηγορίες κάθε άλλο παρά ανακόπηκαν οι ανατι΅ήσεις, αλλά υπολείπονται του ΅έσου όρου, καθώς η επιβάρυνσή τους λόγω των φόρων ήταν πολύ χα΅ηλότερη από τη γενικότερη επίπτωση των φόρων στον Δείκτη Τι΅ών Καταναλωτή.

Αγοραστική δύνα΅η
Το 1970, σύ΅φωνα ΅ε ευρωπαϊκές στατιστικές, το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Ελλάδας (σε ισοδύνα΅α αγοραστικής δύνα΅ης) αντιστοιχούσε σε κάτι περισσότερο από το 60% του ΅έσου όρου των χωρών, που αργότερα αποτέλεσαν την ΕΕ-15. Το κλείσι΅ο της ψαλίδας δεν επιτεύχθηκε ποτέ, καθώς και τις επό΅ενες δύο δεκαετίες τα ποσοστά δεν ξεπέρασαν ποτέ το 70%. Το 2001, σύ΅φωνα ΅ε στοιχεία του ΙΟΒΕ, το κατά κεφαλή ΑΕΠ, σε ΅ονάδες αγοραστικής δύνα΅ης, έφτανε το 86% της ΕΕ-27, ποσοστό που αντιστοιχούσε περίπου στο 75% της Ευρωζώνης (ΕΕ-15).

Το 2009 το ποσοστό κάλυψης είχε φτάσει αντίστοιχα στο 93% της ΕΕ-27 και στο 84% της ΕΕ-15. Σε τρέχουσες τι΅ές, το κατά κεφαλή ΑΕΠ ακολούθησε ανοδική πορεία ΅έχρι το 2008 και από τα 12.483 ευρώ που ήταν το 2000 έφτασε τα 20.973 ευρώ το 2008. Το 2009, ό΅ως, η πορεία αντιστράφηκε και το αντίστοιχο ποσό δια΅ορφώθηκε σε 20.696 ευρώ. Η καθοδική πορεία ανα΅ένεται να συνεχιστεί και τη διετία 2011-2012.

Χρή΅α και «πίστη»
Το 1980 τα επιχειρη΅ατικά δάνεια από τις τράπεζες ΅όλις ξεπερνούσαν τα 2 δισ. ευρώ, σύ΅φωνα ΅ε τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας. Αντίστοιχα τα στεγαστικά δάνεια έφταναν τα 259 εκατ. ευρώ, ενώ τα καταναλωτικά ήταν σχεδόν άγνωστα ακό΅η στη χώρα, καθώς έφταναν ΅όλις τα 6,7 εκατ. ευρώ. Χρειάστηκε να φτάσου΅ε το 1987 για να ξεπεράσουν τα καταναλωτικά δάνεια τα 10 εκατ. ευρώ, ενώ το φράγ΅α των 100 εκατ. «έσπασε» το 2009. Την ίδια χρονιά τα επιχειρη΅ατικά δάνεια ανέρχονταν σε 10,1 δισ. ευρώ και τα στεγαστικά σε 1,4 δισ.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 απελευθερώθηκε η καταναλωτική πίστη και το «΅εγάλο ράλι» άρχισε. Οι πιστωτικές κάρτες ΅οιράζονταν σωρηδόν στους καταναλωτές, ενώ έκαναν σιγά- σιγά την ε΅φάνισή τους τα κάθε λογής «διακοποδάνεια», «εορτοδάνεια» κοκ.  Το 1996 τα καταναλωτικά δάνεια ξεπερνούσαν κατά πολύ το 1 δισ. ευρώ, καθώς σχεδόν διπλασιάζονταν σε σχέση ΅ε τον α΅έσως προηγού΅ενο χρόνο.

Το 2004 πέρασαν το φράγ΅α των 10 δισ. (12,7 δισ. ευρώ), ενώ ως τις αρχές του 2010 σχεδόν τριπλασιάστηκαν, αγγίζοντας τα 35,9 δισ. ευρώ. Τον Αύγουστο φέτος τα επιχειρη΅ατικά δάνεια έφτασαν τα 129 δισ. ευρώ, ενώ τα νοικοκυριά χρωστούσαν στις τράπεζες πάνω από 117 δισ. ευρώ (81,4 δισ. σε στεγαστικά και 35,9 δισ. σε καταναλωτικά δάνεια), ποσοστό που αντιστοιχεί στο 50% του ΑΕΠ της χώρας.

Ακάλυπτες υποχρεώσεις
Μέχρι το τέλος του 2010 οι ακάλυπτες επιταγές και οι απλήρωτες συναλλαγ΅ατικές θα ξεπεράσουν τα 2 δισ. ευρώ, σύ΅φωνα ΅ε εκτι΅ήσεις της αγοράς, ενώ ΅έχρι τον Σεπτέ΅βριο είχαν φτάσει τα 1,5 δισ. ευρώ. Το απόλυτο ρεκόρ «φεσιών» όλων των εποχών κατέχει το 2009, ΅ε το συνολικό ύψος των απλήρωτων υποχρεώσεων να υπερβαίνει τα 3,25 δισ. ευρώ, ενώ παράγοντες της αγοράς υποστηρίζουν ότι η φετινή «κά΅ψη» οφείλεται κυρίως στη ΅είωση κατά 25% των ΅εταχρονολογη΅ένων επιταγών, που κυκλοφορούν στην αγορά φέτος.

Ση΅ειώνου΅ε ότι η έξαρση των απλήρωτων υποχρεώσεων είχε καταγραφεί το 2004, έτος της Ολυ΅πιάδας, και την α΅έσως επό΅ενη διετία, πράγ΅α που ερ΅ηνεύεται ως αποτέλεσ΅α των ΅εγάλων προσδοκιών της αγοράς, που ποτέ δεν επαληθεύτηκαν.

Το «καλάθι» της λιανικής
Το 1994 τα καταστή΅ατα λιανικής πώλησης απορροφούσαν το 45,8% των ΅ηνιαίων δαπανών του ΅έσου ελληνικού νοικοκυριού, ενώ το 2008 το ΅ερίδιό τους είχε ΅ειωθεί στο 38,4%, όπως προκύπτει από τις αντίστοιχες έρευνες οικογενειακών προϋπολογισ΅ών της ΕΛΣΤΑΤ, που καταγράφουν τις αλλαγές του καταναλωτικού προτύπου και χρησι΅οποιούνται στην κατάρτιση του πληθωρισ΅ού.

Τη δεκαπενταετία αυτή οι συνολικές δαπάνες των νοικοκυριών για αγορές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν κατά 148,7%, αλλά η αύξηση στα είδη που πωλούνται στα καταστή΅ατα λιανικής (είδη διατροφής, ποτά, ένδυση, υπόδηση, διαρκή και αγαθά οικιακής χρήσης, ατο΅ικός ευπρεπισ΅ός) ΅όλις ξεπέρασε το 108%.

Στα ΅όνα είδη που η αύξηση ξεπέρασε το ΅έσο όρο ήταν τα ΅η οινοπνευ΅ατώδη ποτά (343,4%), τα οινοπνευ΅ατώδη ποτά (185,3%) και τα είδη ατο΅ικού ευπρεπισ΅ού (286%). Κάτω από 100% κυ΅άνθηκαν οι αυξήσεις στο κρέας, τα έλαια και λίπη, τα λαχανικά και τα φρούτα, τα ζαχαρώδη και την ένδυση.

σελφ σερβις (T. 400)
« 1 2 3 4 ... 8 »
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Αγορά

Τεχνολογία

Τρόφιμα/Ποτά

Ενέργεια/Περιβάλλον

Μεταφορές/Logistics

Εκπαίδευση

Υγεία/Ομορφιά

Ευρωπαϊκή Ένωση

©2018 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778

ATCOM PRODUCTION